---
title: "Üveysîlik"
url: "https://www.naksibend.com/sozluk/uveysilik"
type: "sözlük-terimi"
description: "Bir kimsenin zâhiren görmediği bir velînin ya da Hz. Peygamber’in ruhaniyetinden mânevî eğitim alması; adını Üveys el-Karanî’den (Veysel Karanî) alır."
---

# Üveysîlik nedir?

Arapça: أويسيّة
Transliterasyon: uwaysiyya
İngilizce: Uwaysi transmission

Bir kimsenin zâhiren görmediği bir velînin ya da Hz. Peygamber’in ruhaniyetinden mânevî eğitim alması; adını Üveys el-Karanî’den (Veysel Karanî) alır.

## Anlamı

Necdet Tosun’a göre tasavvufta, Hz. Peygamber zamanında Yemen’de yaşayıp müslüman olan, fakat onunla bizzat görüşemeyen Üveys el-Karanî’nin rüya veya diğer mânevî yollarla Hz. Peygamber tarafından irşad edildiği kabul edilir. Bu şekilde eğitim alanlara Üveysî, bu metoda Üveysîlik denir. Üveysî sıfatı Hz. Peygamber’den, Veysel Karanî’den, Hızır’dan veya bir mürşidden ruhanî yolla eğitim görenler için kullanılır.

## Örnekler

Kaynaklarda Üveysîlikle nitelenen ilk sûfî İbrâhim b. Edhem’dir. Bâyezîd-i Bistâmî’nin Ca‘fer es-Sâdık’tan, Ebü’l-Hasan el-Harakānî’nin Bâyezîd’den Üveysî yolla eğitim aldığı kabul edilir. Konuya ilk defa Ferîdüddin Attâr’ın Tezkiretü’l-evliyâ’sında temas edilmiştir.

## Nakşibendiyye’de

Bahâeddin Nakşibend’in, doğumundan yaklaşık bir asır önce vefat etmiş olan Abdülhâlik-ı Gucdüvânî’nin ruhaniyetine bir rüya üzerine intisap ettiği ve Üveysî lakabını aldığı nakledilir. Hamid Algar’a göre onun uzun yıllar Hakîm et-Tirmizî’nin ruhaniyetinden faydalanması da Üveysîliğiyle ilgilidir. Hafî zikri Gucdüvânî’nin ruhaniyetinden öğrenmesi, Nakşibendiyye’nin doğuşunda belirleyici olmuştur. Nakşibendiyye’yi Anadolu’ya getiren ilk şeyhlerden Abdullah-ı İlâhî, Üveysîliğin çok seçkin insanların yolu olduğunu ve herkese nasip olmadığını söyler.

## Yaşayan mürşid

Tosun, vefat etmiş velîlerin ruhaniyetinden feyiz alan sûfîlerin birçoğunun ayrıca yaşayan bir mürşide intisap ettiğini, bazı sûfîlere göre bunun daha güvenilir bir yol olduğunu belirtir; rüyada alınan bilginin sadık mı aldatıcı mı olduğunu ayırt etmek için yaşayan bir rehbere danışmak gerekir. Bu görüş “Diri bir kedi ölü bir aslandan daha iyidir” sözüyle ifade edilmiştir. Reşat Öngören de müridin hayatta olan bir şeyh tarafından eğitilmesinin esas olduğunu yazar.

## Köken

Üveys el-Karanî’nin adından (Arapça Uveys) nisbet eki ve Türkçe -lik ekiyle.