Halvet der-encümen

Anlamı

Halvet der-encümen, “topluluk içinde halvet” demektir. Sâlik sûrette ve zâhirde insanlar arasında bulunur, işini, ticaretini, ailesini bırakmaz; mânen ve bâtınen ise Hak ile beraberdir. Tasavvuf literatüründe “el kârda, gönül yârda” ve “kalbin halktan gāib, Hak ile hâzır olması” gibi sözlerle ifade edilir.

Tasavvuf geleneğinde

Süleyman Uludağ’ın tespitine göre fikrin kökleri erken tasavvufa uzanır. Kuşeyrî ârifi “kâin ve bâin”, yani halk içinde iken onlardan ayrı olan kişi diye tarif eder. Cüneyd-i Bağdâdî tevhid ehlinin bedenleriyle eşyada, ruhlarıyla eşyadan ayrı bulunduğunu söyler. Melâmet ehli de şöhretten kaçınıp sıradan insanlar gibi yaşamayı bu anlayışla açıklar. İbnü’l-Arabî, Hak ile beraberlik mertebesine ulaşan sâlikin bedenî halvete ihtiyacı kalmadığını, halk ile olma hâlinin onun için halvete dönüştüğünü belirtir.

Nakşibendiyye’de

Abdülhâlik-ı Gucdüvânî, toplumla ilişkiyi kesmeden Hak ile beraber olmaya büyük önem vermiş ve bu düşünceyi halvet der-encümen tabiriyle ifade etmiştir. Bahâeddin Nakşibend’e tarikatının hangi esasa dayandığı sorulduğunda “halvet der-encümen” diye cevap verdiği nakledilir. Câmî, ticaret ve alışverişin Allah’ı zikirden alıkoymadığı kişileri anlatan âyetin (en-Nûr 24/37) bu esasa işaret ettiğini söyler. Reşehât’taki ifadeye göre halvette şöhret, şöhrette âfet vardır; gönül huzuru halvetten çok sohbette bulunur.

Nakşibendiyye’de halvet maddî ve mânevî olmak üzere ikiye ayrılır; gerçek halvet halvet der-encümendir. Uludağ, “nisbet-i aliyye” terkibinin de bu anlamda kullanıldığını kaydeder. Bu esas, tarikatın halvethâne ve çilehâne yerine sohbete dayanan yapısının ifadesidir.

Kaynaklarda

Reşehât, Lâmiî’nin Nefehât tercümesi ve Hânî’nin el-Behcetü’s-seniyye’si esasın başlıca kaynakları arasındadır.