Selmân-ı Fârisî
Selmân-ı Fârisî (r.a.), Râmhürmüz'de doğmuş, Medâin valisiyken 35 veya 36/656'da vefat etmiş, İslâm'ı kabul eden İran asıllı ilk sahâbîdir. Nakşibendî silsilesinin Sıddîkî kolunda Hz. Ebû Bekir'den sonraki halkadır.
Hayatı
Müslüman olmadan önceki adı Mâhbe (Mâyeh)'dir. İslâm'a girdikten sonra kendini Selmân İbnü'l-İslâm diye tanıtmış, Selmân el-Hayr, Selmân-ı Pâk ve Selmân el-Hakîm diye de anılmıştır. Babası Mecûsî bir köy reisiydi. Râmhürmüz'de doğdu, çocukluğunda ailesiyle Ceyy köyüne göç etti. Âteşkedede kutsal ateşin sönmemesiyle görevliyken Hıristiyanlığı benimsedi; Dımaşk, Musul, Nusaybin ve Ammûriye'de bulundu. Ammûriye'deki bir papazdan Arap yarımadasında son peygamberin çıkacağını öğrendi. Bir kervana katıldı, Vâdilkurâ'da köle olarak satıldı ve Medine'ye getirildi. Hz. Peygamber Kubâ'ya gelince yanına gitti, papazın tarif ettiği alâmetleri görüp müslüman oldu.
Köle olduğu için Bedir ve Uhud'a katılamadı. Hz. Peygamber'in tavsiyesiyle efendisiyle mükâtebe yaptı; bedel olan 300 hurma fidanı ashabın yardımıyla dikildi ve âzat edildi. Hendek Gazvesi'nde hendek kazılmasını teklif etti. Ensar ile muhacirler onu kendilerinden saymak için tartışınca Hz. Peygamber'in “Selmân bizden, Ehl-i beyt'tendir” dediği rivayet edilir (İbn Sa'd). Ashâb-ı Suffe arasında yer aldı; Hz. Peygamber onu Ebü'd-Derdâ ile kardeş ilân etti.
Hz. Ömer döneminde Irak fetihlerine katıldı ve Medâin valisi oldu. Valiliği sırasında da hurma lifinden hasır örüp satarak geçindi, maaşını sadaka olarak dağıttı. 35 yılı sonu veya 36 (656) yılı başında Medâin'de vefat ettiği kabul edilir; daha önce veya sonra öldüğüne dair rivayetler de vardır. Çok uzun yaşadığına dair haberleri Zehebî isnadsız bulmuş, seksen yaşına varmadan öldüğünü belirtmiştir. Hz. Peygamber'den hadis rivayet etmiştir; rivayetleri Kütüb-i Sitte'de yer alır.
Silsiledeki yeri
Selmân-ı Fârisî pek çok tasavvufî silsilede ve fütüvvet geleneğinde yer alır. Nakşibendiyye'nin Sıddîkî kolunda Hz. Ebû Bekir'den sonra gelen halkadır. Yûsuf Hemedânî'ye nisbet edilen ve Risâle-i Sâhibiyye'de geçen ilk silsile kaydında zikir telkini Ebû Bekir'den Selmân'a, ondan doğrudan Câfer-i Sâdık'a geçer. Bahâüddîn Nakşibend'in müridi Muhammed Pârsâ, Risâle-i Kudsiyye'de bu ikisinin arasına Kâsım b. Muhammed'i yerleştirmiştir. Altın Silsile nazmındaki sıra da budur: “Nebî, Sıddîk-u Selmân, Kasım est ü Cafer…”
Kabri
Kabri Bağdat yakınlarında, bugün Selmânıpâk diye bilinen kasabadadır; türbesini IV. Murad yeniden yaptırmıştır. Remle'de ve Nusaybin'de de adına birer makam türbesi bulunur. Medine'deki Mesâcid-i Seb'a'dan biri onun adını taşır.