Mürid

Anlamı

Mürîd sözlükte “iradesi, isteği olan kişi” demektir. Süleyman Uludağ’a göre ilk sûfî müellifler müridden çok irade kavramı üzerinde durmuştur. Mutasavvıfların çoğu iradeyi alışkanlıkları terk etmek diye tarif eder; bu anlamda mürid, alışkanlıklarından kopup kendini Hakk’a veren kişidir. Hallâc-ı Mansûr müridi “başlangıçta Allah’a vâsıl olmayı isteyen ve O’na vâsıl olmadıkça hiçbir şeye meyletmeyen kişi” diye tanımlar.

İradeden teslimiyete

İlk sûfîler mürid terimini “iradesi olmayan kul” anlamında da kullanmışlardır: Hak yoluna giren kişi bundan sonra kendi iradesini bırakıp Hakk’ın iradesine göre yürür. Bâyezîd-i Bistâmî gibi sûfîler iradesiz bir kul olarak yaşamayı esas almıştır; “iradede fenâ” bunu ifade eder. Tâlip-mürşid ilişkisinde tâlip mürid, şeyh murad sayılır.

Tarikatların yaygınlaşmasıyla şeyh-mürid ilişkisi daha düzenli bir hâl almıştır. Gazzâlî’ye göre mürid, nehir kenarında kendisini yeden bir âmâ gibi şeyhini izlemeli ve onun yanlışını kendi doğrusuna tercih etmelidir; buna şeyhte fâni olmak (fenâfişşeyh) denir ve fenâfillâhın mukaddimesi sayılır. Sühreverdî müridin şeyhe bağlanmasını ikinci doğum olarak görür.

Tarikata giriş

Bir deneme ve hazırlık döneminden sonra uygun görülen tâlipler şeyhe biat ederek mürid olur; tarikata girmeye ahz-ı tarîk denir. Şeyh müride zikir telkin eder ve müridliğin simgesi olan hırka-i irâdeti giydirir. Mürid farz ibadetlerin yanında kendisine tayin edilen evrâd ve ezkârı yapmakla yükümlü olur. Sülûkünü tamamlayan müride şeyh irşad yetkisi verip onu halife tayin edebilir. Şeyhinden ayrılan müride “mürîd-i mürted” denir.

Sınıflar

Serrâc müridleri mübtedî, mürid ve murad diye üçe ayırır; Sühreverdî cezbe ile sülûkün sırasına göre dörtlü bir tasnif yapar.