Yâd-kerd

Anlamı

Yâd-kerd, Farsça “anmak, hatırlamak” demektir. Hâcegân ve Nakşibendiyye’nin beşinci esası olarak sâlikin Hakk’ı diliyle veya gönlüyle zikretmesini ifade eder. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin kısa tanımında vurgu, zikrin mürşidden alınmış olmasıdır: sâlik mürşidinden aldığı virdi kalbi veya diliyle sürekli okur.

Nakşibendiyye’de

Nakşibendiyye’de zikir intisapla birlikte verilir. Şeyh ya da onun yetki verdiği kişi, müride her gün yapacağı zikri öğretir. Başlıca iki zikir türü ism-i zât (Allah) ve nefy ü isbât (lâ ilâhe illallah) zikirleridir; genel esas, zikrin hafî yapılmasıdır. Yâd-kerd, bu telkin edilen zikrin süreklilik kazanmasıdır. Necdet Tosun’a göre ism-i zât zikrinde “Allah” ismi mürşidin tavsiyesine göre günde bin veya birkaç bin defa tekrarlanır; sâlik bu sayıyı her gün tamamlayarak zikri hayatının sabit bir parçası hâline getirir.

Süleyman Uludağ’ın “Vukuf” maddesinde aktardığına göre dil ile kalbin zikrinin birleşmesine ve kalbin zâkir hâline gelmesine de yâd-kerd denir. Bu anlamda esas, dilin zikrinden kalbin zikrine geçişi anlatır. Vukūf-ı adedî esası sayıya riayetle dikkati toplar, yâd-kerd ise zikrin dilde kalmayıp kalbe yerleşmesini hedefler. Gaflet içinde, şuursuzca yapılan kalp zikrinin faydası olmadığı belirtilir.

Yâd-kerd ile yâd-dâşt arasındaki fark kelimelerin yapısından da anlaşılır: kerd “yapmak”, dâşt “tutmak” fiillerinden gelir. Yâd-kerd zikri yapmak, yâd-dâşt ise zikrin sonucunda Hakk’ı kalpte tutabilmektir. İlk yedi esasın hedefi yâd-dâşttır.

Kaynaklarda

TDV İslâm Ansiklopedisi’nde “Yâdkerd” başlığı “Hâcegân” maddesine yönlendirir. Tarif, “Hâcegân”, “Nakşibendiyye” ve “Vukuf” maddelerinde geçer.